Chuỗi cung ứng AI: Cái bẫy khiến mọi quốc gia thành đứa ở đợ

Mày gõ cái promt 5s sau con ChatGPT trả lời như thần đồng, xong mày nghĩ đúng là đỉnh cao công nghệ của loài người.

Nhưng cái gọi là ‘thần đồng AI’ đó chỉ là phần nổi. Phía dưới là cả một chuỗi cung ứng bị thao túng bởi quyền lực xuyên quốc gia: Big Tech – Big Bank – Big Cloud.”

Dẫn nhập

Từ con chip đến đám mây, từ dữ liệu tới ứng dụng, tụi nó bám vào mọi tầng từ nổi tới chìm, khóa chặt thị trường bằng độc quyền, chặn bằng rào cản tài chính, ép doanh nghiệp nhỏ/khởi nghiệp chết từ trong trứng nước.

Mày tưởng tao đang nói chuyện thuyết âm Deep State trong mơ hay phim ảnh. Tao cũng ước như thế nhưng cái The AI supply chain của Bank for International Settlement (BIS) có trụ sở tại Basel, Thụy Sĩ mệnh danh là “Ngân hàng của các ngân hàng trung ương” thì không nói như .

Đây là nơi họp kín của 60 Ngân hàng Trung ương từ FED, BOE,BOJ, EOB,… nắm quyền chỉ đạo hệ thống tài chính toàn cầu qua stress test, chuẩn Basel III–IV, thanh khoản liên ngân hàng.

Biết tụi nó nói gì không?

Nvidia là trùm GPU – chiếm hơn 90% thị phần, lãi gộp >70%, tăng trưởng 405% chỉ trong 1 năm [2]. Chúng ép người dùng xài CUDA là phần mềm độc quyền chỉ chạy được trên GPU của nó nhưng không ai thắc chuyện độc quyền.

Dữ liệu train AI đến từ web public, reddit, wikipedia, sách toàn nguồn miễn phí phơi đầy trên mạng hoặc dữ liệu độc quyền mà tụi Big Tech độc quyền mua lại xong tính tiền gói 20$/tháng cho mày móc vì ra trả. []

Google mở rộng quyền dùng Google Docs, Maps, Sheets để hút dữ liệu huấn luyện.

Meta, Apple, Amazon ký hợp đồng với Shutterstock – hút hình, video về luyện AI. Thậm chí, có hẳn “chợ đen dữ liệu ngầm” đang vận hành để gom data trước người khác

Tụi nó tự huấn luyện mô hình gốc xong rào kín API lại, để đám AI Startup chỉ còn cách xin quyền truy cặp (acces) , xài ké hoặc CHẾT.

“Nếu 1 mô hình AI bị dính bias – cả thị trường dùng sai kết quả mà không biết.”

Và nếu AI được train từ dữ liệu dân – nhưng dân không hề biết, không kiểm soát được output, cũng không kiện được model sai – thì bản thân người dùng chỉ là con mồi huấn luyện cho chính công cụ giam mình.

Tao sẽ khui cho mày hết không chỉ từ AI mà chip, dữ liệu, mô hình, app, hạ tầng cho cái tài nguyên điện bị một nhóm nhỏ Big Tech ôm hết.

I – Đế chế dữ liệu

Tầng 1 là chip (Nvidia, Google TPUs…). Tụi này làm phần cứng chuyên dụng cho AI → không xài đồ tụi nó là khỏi huấn luyện. [6]

Tầng 2 là đám mây (AWS, Azure, Google Cloud). Có model mà không thuê tụi này thì cũng như không. [6]

Tầng 3 là dữ liệu huấn luyện – từ sách báo, web, hình ảnh… tụi nó gom sạch, cả công lẫn tư. Có tiền thì mua kho dữ liệu độc quyền luôn. [6]

Tầng 4 là mô hình nền – những con AI khủng đã được huấn luyện trước, chỉ cần fine-tune là xài. Nhưng tụi lớn mới có đủ tài nguyên để huấn luyện đám này.[6]

Tầng cuối là mấy app như ChatGPT, Gemini, Claude… chỉ là cái vỏ. Bên trong là cả đế chế. [6]

Tầng chip và cloud là cái cổ chai tài chính – đắt đến mức chỉ có kẻ giàu mới chui qua được (”barrier to entry). Còn đám dữ liệu, app thì còn có cửa cạnh tranh mà kiểu gì cũng gặp chuyện winner take all (thắng ăn hết mâm).

→ Với những nước Nam bán cầu như Ấn Độ, Indonesia, Việt Nam… cloud của Amazon, Google, Microsoft chiếm đến 80–90% hạ tầng. Không phải vì tốt hơn – mà vì họ không có lựa chọn khác.

Tụi Big Tech tụi mày gọi tên được giờ nó là kẻ xây sân chơi, làm luật và kiểm soát luật chơi.

Tụi nó:

• Làm chip riêng,
• Xây cloud riêng,
• Mua công ty dữ liệu,
• Làm mô hình nền riêng,
• Mua luôn nguồn điện hạt nhân để chạy data center.

AI không còn là lĩnh vực mở cho sáng tạo nữa. Nó là một chuỗi bị bó bởi quyền lực tập trung – ai nắm được tầng dưới sẽ khóa được cả thị trường trên.

Cạnh tranh ở đây chỉ là cái sân khấu. Hậu trường đã được mua đứt.

Sự tập trung này không chỉ làm nghẹt sáng tạo, mà còn làm nền kinh tế dễ bị sập dây chuyền:

• Nếu 1 hãng cloud lớn bị lỗi – cả loạt AI sập theo.
• Nếu 1 mô hình AI bị dính bias – cả thị trường dùng sai kết quả mà không biết.

Đéo có ai gác cửa hay bất kỳ chính phủ nào đủ sức cản vì tụi lớn đã ngồi lên đầu quốc gia, xuyên biên giới. Mọi cái “quản lý AI” trên báo Nhân Dân chỉ là tờ giấy gói xôi sau khi tụi nó dàn trận xong.

II – Chuỗi cung ứng AI

1.Nvidia: thế độc tài mang diện mạo “lợi thế thị trường”.

Yên tâm tụi bây lên đọc mấy tờ AP, Reuters, Fox News, CNN, BBC,.. sẽ toàn viết về Nvida như một bản lý lịch thành kinh tế học, không ai đặt câu hỏi dẫn lối về đạo đức hay cấu trúc quyền lực.

Khi nói Nvidia chiếm >90% thị phần GPU, tăng doanh thu 405%, có lợi nhuận gộp >70%, họ không đặt câu hỏi: sao độc quyền như thế mà vẫn hợp pháp?

Bọn bồi bút lẫn chuyên gia viện dẫn “intellectual property”, “early mover”, rồi đẩy qua câu chốt: “chưa biết liệu có cạnh tranh hiệu quả được hay không” – tức là đang hợp thức hóa mô hình khóa cửa thị trường bằng chính ngôn ngữ kinh tế học.

CUDA – nền tảng phần mềm độc quyền chỉ chạy được trên GPU Nvidia – lại được miêu tả là “trở thành tiêu chuẩn công nghiệp”, gián tiếp biến hành vi ràng buộc độc quyền (bundling) thành thành tựu công nghệ.

Ngay từ cái câu “Không nhiều lựa chọn thay thế CUDA” chính là lời thú Nvidia đã dựng hàng rào không thể vượt, nhưng đoạn văn không tố cáo điều đó. Nó biến việc kiểm soát công cụ phát triển thành “lợi thế mạng lưới”.

→Toàn bộ thao túng được viết lại bằng tiếng kinh tế học: không còn là độc quyền, mà là hiệu quả.

**2.Cloud Computing: Sự khốc liệt được mang áo “chi phí chuyển đổi”

Thị trường Cloud (Đám mây) toàn được miêu tả với mấy từ ngữ trung lập “high switching costs”, “egress fee”, “lack of interoperability – nhưng không ai nói cho dân đen rằng: đó là chiến thuật giam cầm người dùng bằng hạ tầng kỹ thuật và giá cả.

Khi nói AWS, Azure và Google chiếm 74% thị phần toàn cầu, lên đến 87% ở Ấn Độ, họ liệt kê mà không gióng chuông cảnh báo [4]. Họ chỉ “giải thích” vì sao điều đó xảy ra: “do lợi thế chi phí cố định, tích hợp chiều dọc, bundling”, tất cả đều là lý lẽ làm sạch tội trạng của độc quyền bằng ngôn ngữ hàn lâm.

Họ gọi việc các hãng lớn khóa người dùng bằng phần mềm độc quyền, egress fee, và hệ sinh thái tích hợp là “tăng hiệu quả”, thay vì vạch mặt: đó là chiến lược dựng thành lũy tài chính và kỹ thuật, bóp nghẹt startup và loại bỏ cạnh tranh.

→ Đám mây – bề ngoài là tiện ích, bên trong là lồng sắt khóa người dùng bằng kỹ thuật và chi phí.

3.Dữ liệu huấn luyện: Tự nuôi trồng AI khép kín của đế chế dữ liệu

Khoan hẳn bị lừa bởi lớp ngôn từ “data-network-activity feedback loop” đó chính là vỏ mị dân cho mô hình tự ăn chính mình để tồn tại:

• ai nắm dữ liệu → nắm người dùng → sinh thêm dữ liệu → tiếp tục huấn luyện → hút thêm người dùng.

Tụi BIS trình bày nó như kiểu công thức độc quyền sinh học, một hiện tượng tự nhiên không thể tránh khỏi, mập mờ đi chuyện cấu trúc này được dựng lên chủ ý để đéo cho thằng nào nhảy vô cạnh tranh.

Lập luận về “countervailing forces” như dữ liệu vô dụng, hiệu ứng giảm biên… chỉ là lá chắn giả tạo để xoa dịu dư luận, nhưng không thay đổi được sự thật rằng: đội Big Tech sở hữu dữ liệu sẽ chiếm luôn AI.

4.Foundation Modules: chơi bẩn nhưng được gọi là “Kinh tế quy mô

Toàn bộ thị trường mô hình nền được miêu tả bằng từ khóa cổ điển để né độc quyền:

• “high fixed cost – low variable cost”
• “economies of scale and scope”
• “competition for the market”

Thực chất, đây là ngôn ngữ che đậy sự sụp đổ của cạnh tranh nội thị trường. Chúng thừa nhận: chỉ có vài kẻ lớn chơi được, nhưng lại biện hộ bằng kinh tế học: do cấu trúc chi phí chứ không phải do thao túng chính sách hay siết cửa đầu vào.

Việc OpenAI chiếm 69% doanh thu thị trường generative AI không bị gọi là độc quyền, mà được xem là hiệu ứng người đi trước. [5]

Chiêu “vertical integration” – nghĩa là công ty như OpenAI, Google DeepMind, Meta tự sản xuất chip, cloud, dữ liệu và cả ứng dụng – được tô son là “tăng hiệu quả”.

Không ai gọi đó là xây dựng đế chế nội bộ, không ai chỉ ra nó phá vỡ quyền tiếp cận đầu vào của các đối thủ nhỏ.

1. Ứng dụng Ai, lặp lại chiêu “platform dominance” của thập niện 2010s

Thị trường chatbot được nhắc tới với ChatGPT chiếm 60% lưu lượng, nhưng lại được gọi là “thị trường năng động”, “đủ cạnh tranh”.

Sự thật bị giấu đi: ChatGPT đang repeat chính xác mô hình Facebook và Google từng làm với mạng xã hội và tìm kiếm: đi trước, miễn phí, chiếm người dùng, thu dữ liệu, khóa cửa sau.

Việc ứng dụng AI bị rơi vào thế “winner takes all” không được phản ánh như một khủng hoảng cấu trúc, mà chỉ được nêu nhẹ nhàng bằng câu “như với các nền tảng số khác” – tức là normalize (bình thường hóa) điều phi lý như thể tất yếu.

Mấy cái thao túng thị trường như: khóa hạ tầng, kiểm soát dữ liệu, thao túng chuỗi giá trị bổng biến thành “tự nhiên”, “do chi phí”, “do hành vi người dùng”.

Giấu diễm toàn bộ tầng chính trị: 1.Ai cho phép những cấu trúc này tồn tại?

2.Ai thiết kế luật để bảo vệ chúng?

3.Ai lobby để dựng nên cấu trúc khép kín?

III – Dấu vết của Big Tech trong chuỗi cung ứng AI.

Big Tech được mô tả như người tiên phong đầy tài năng và hiệu quả, nhưng không có dòng nào gọi tên hành vi độc quyền, bắt tay nội bộ, hay thao túng luật chơi bằng quyền lực chính trị – tài chính.

Big Tech chiếm 33% toàn ngành AI, chỉ riêng ngành Generative Ai chiếm 67% nhưng không gọi là bóp nghẹt đầu tư độc lập.

Các deal giữa Big Tech như Microsoft–OpenAI, Amazon–Anthropic, Google–HuggingFace được gọi là “partnership”, nhưng toàn bộ là đầu tư ràng buộc độc quyền sử dụng hạ tầng của chính bên rót tiền – nghĩa là đầu tư để khóa chuỗi cung ứng.

Khi OpenAI bị bắt buộc dùng Microsoft Azure, hay Anthropic dùng chip Amazon – đó không còn là đầu tư thị trường, mà là cưỡng chế tích hợp bằng vốn. [8]

1.Bẻ cong luật để moi dữ liệu người dùng , hợp pháp chuyện ăn cắp đám đông.

Khi bọn này nói về “cạn kiệt dữ liệu mở (open data)” thì tức là tụi nó đang đánh tiếng cho việc thức hóa việc moi dữ liệu riêng từ Gmail, Facebook, YouTube, Google Docs, Sheets, Maps… [7]

BIS thừa nhận nhận Big Tech đã âm thầm sửa chính sách bảo mật để hợp pháp hóa hành vi dùng dữ liệu người dùng mà không cần xin lại từng người. Đây là hành vi được mô tả bằng ngôn ngữ hành chính kiểu “broadening terms of service”, nhưng bản chất là đảo luật – hợp thức hóa trộm dữ liệu nội bộ.

Ngoài ra, các thương vụ mua lại như Google mua Fitbit, hay bắt tay Shutterstock… không được xem là tập trung dữ liệu nguy hiểm, mà chỉ được nói như chiến lược “bổ sung nguồn dữ liệu” – dù rõ ràng là đang dựng mỏ dữ liệu độc quyền không ai khác chạm vào được.

2.Kiểm soát chéo: Chip, Cloud, Foundation Model, App

Microsoft, Google, Meta, Amazon… tự làm chip, tự huấn luyện mô hình, tự nắm hạ tầng cloud, rồi nhúng ứng dụng AI vào sản phẩm (Copilot, Gemini, Meta AI…) chính là ví dụ textbook của tích hợp dọc để thâu tóm toàn thị trường.

Tụi nó mô tả như kết quả tự nhiên của khả năng kỹ thuật và nguồn lực tài chính, lờ đi cái gốc: bằng cách nào mà những công ty này không bị luật cạnh tranh quốc gia hay quốc tế cản lại?

**3.Data loop: vòng lặp khép kín**

Mô tả “data loop” như một hiện tượng vật lý: dữ liệu → huấn luyện → ứng dụng → sinh thêm dữ liệu → lặp lại → độc quyền. [13]

Nhưng không gọi đúng tên: đó là cấu trúc bóp chết cạnh tranh.

Cụm từ “data gravity” nghe mỹ miều – nhưng nghĩa thật là: ai giữ được khối dữ liệu càng lớn thì hút mọi thứ về phía mình như hố đen.

Và Big Tech đã biết điều đó từ lâu, nên xây luôn từ chip tới app để đóng vòng.

4.Phần viết cho dân , Phần viết cho giới chính sách tài chính [14]

• “Cloud is the linchpin of AI” → dọn đường chính sách tài trợ hạ tầng cloud quốc gia
• “Data loop reinforces model dominance” → hợp thức hóa đầu tư cho Big Tech giữ dữ liệu càng nhiều càng tốt
• “Need cooperation across jurisdictions” → gợi ý các nước nên không can thiệp đơn lẻ, mà điều chỉnh theo “quy chuẩn quốc tế” – do Big Tech và BIS đạo diễn

Cái kết cho bản đồ thâu tóm chính sách là:

• Không ai được tự làm AI nữa nếu không chịu ràng buộc với đám Big Tech
• Không còn dữ liệu “trung lập” nếu không chịu luồn vào kho dữ liệu độc quyền
• Không còn mô hình độc lập nếu không chạy trên cloud của các đế chế
• Và không còn lựa chọn nếu người dùng bị nhốt trong ecosystem + term of service “mở rộng”

→ Chúng tự huấn luyện bằng dữ liệu cũ, cải tiến bằng chính hành vi người dùng, rồi khóa người dùng trong chính kết quả vừa được dạy dỗ. Đó là mô hình tự ăn thịt người để lớn.

IV – Chính sách công và thông điệp ngầm cho lãnh đạo quốc gia.

1.Lời nói mở đầu: “Chúng tôi biết nó nguy hiểm nhưng …”

Có thừa nhận AI Suply Chain quá tập trung vào một số ít tay chơi, nhưng đéo gọi thẳng là hành vi thâu tóm có chủ đích, dùng câu từ mềm hóa:

• “limit consumer choice”
• “lock-in effects”
• “rent extraction”

Thấy gì không? Ngôn từ tuyên giáo, mị dân ở vi mô tài chính-công nghệ quốc tế, kiểu phản ánh hiện tượng mà không gọi tên nguyên nhân, giống như nói “có cháy” mà không dám bảo “thằng đốt nhà”.

2.Từ TSMC đến Nvdia: chuyển tôm thành tôi.

TSMC ưu tiên Apple, và Nvidia ưu tiên cloud của big tech thay vì startup, không nhằm cảnh báo thao túng – mà lái dư luận vào “ngẫu nhiên thị trường”. Câu chữ không nói “lợi dụng vị thế” mà chỉ mô tả như phản ứng bình thường của cung-cầu.

Cái nguy hiểm: thay vì đề xuất tách quyền lực, nó hợp thức hóa luôn chuyện “ưu tiên ai trả tiền mạnh” – tức hợp pháp hóa độc quyền bằng giá thầu cao.

3.Ngụy biện vì đổi mới để không phải can thiệp

“control by a few firms increases the risk of misalignment between socially desirable innovation and privately profitable innovation”

Câu này giả vờ lo lắng, nhưng ngầm đặt giả định rằng sáng tạo vẫn phải đi qua tay Big Tech.

Toàn bộ phần này không hề nêu phương án cắt quyền lực, mà chỉ hỏi nhẹ: “liệu có lệch không nhỉ?”

Ngay cả khi luật được nhắc tới, thì cũng toàn là “soft law”, “ethical guideline”, “voluntary self-regulation” – tức là bộ luật do kẻ kiểm soát viết ra để né luật thật.

4.Gửi cho đám ngân hàng toàn cầu và G20 (có cả Big 4 Việt Nam)

Từ đoạn nói về rủi ro hệ thống, văn bản chuyển giọng:

“a concentrated supply chain can create systemic risk… flash crashes… procyclicality…”

Đây là ngôn ngữ báo động dành riêng cho giới giám sát tài chính, không phải công chúng.

Mục tiêu: ép các NHTW và ủy ban tài chính phải chấp nhận khung kiểm soát kiểu “risk management” thay vì chống độc quyền thực chất.

Thay vì đề xuất phá vỡ thế độc quyền – họ lại đẩy sang hướng “đánh giá phụ thuộc bên thứ ba”, “cân bằng rủi ro AI”… tức là gỡ hiệu ứng chứ không gỡ nguyên nhân.

5.Chính sách cảnh báo, nhưng không bao giờ lên án nguyên nhân

Giả bộ hiểu khó khăn bằng 5 lý do để không thúc đây hành động, mà rút lui có trật tự cho đám Big Tech đếm tiền:

[1] Khó đồng thuận do AI trải rộng nhiều ngành → ngầm bảo chính phủ không đủ năng lực quản lý xuyên ngành [11]

[2] Quốc tế bất đồng về pháp lý, địa chính trị → ngầm đẩy sang “để cho tổ chức quốc tế như BIS, IMF, G30 điều phối” [11]

[3] Công nghệ nhanh hơn luật → ngầm đòi các chính phủ “ủy quyền mềm” cho giới chuyên gia tư nhân [11]

[4] Antitrust ex post → chỉ trích cách xử lý cũ mà không đòi chế tài mạnh [11]

[5] Phải “cân bằng đổi mới” → tức ngăn cấm can thiệp mạnh tay với lý do sợ kìm hãm công nghệ [11]

Dưới danh nghĩa “measures being considered”, văn bản liệt kê:

• data-sharing (nhưng không buộc chia nguồn độc quyền như YouTube/Gmail)
• public datasets (tức là nhà nước làm data cho tụi Big Tech train free)
• multi-cloud (mô hình đắt đỏ, ai nhỏ làm nổi?)
• open API (giải pháp kỹ thuật mà không cắt quyền kiểm soát lõi)

→ Đây là các chính sách “trung hòa quyền lực” mà không hề làm xói mòn độc quyền thực sự.

Khi nhắc tới FTC, DOJ, CMA… paper không nói đây là bước dẹp độc quyền, mà chỉ gọi là “inquiries”, “evaluations”.

Việc Microsoft bị điều tra về OpenAI, Nvidia bị hỏi chuyện mua Run:ai… chỉ được nêu như thủ tục “xem thử”, không đề cập khả năng bị trừng phạt, tách doanh nghiệp hay cấm tích hợp.

Không hề là bản cảnh báo.

Nó là bản điều chỉnh diễn ngôn – nhắm vào giới tài chính và nhà nước – để hợp thức hóa quyền kiểm soát AI toàn chuỗi của Big Tech, rồi dọn đường cho một mô hình “giám sát kiểu mới” nhưng không đụng đến tay tụi kiểm soát.

→ Gọi là “mở” nhưng cái lõi vẫn bị giữ chặt. Giống như cho mượn vòi nước, nhưng giữ vòi tổng. Mấy chính sách này toàn là “cửa thoát hiểm giả”.

V – Kết luận hay kêu gọi liên kết để bảo vệ status-quo duy trì lợi ích?

1. Mở đầu như tổng kết, nhưng vẫn lén lút dọn đường hợp thức hóa độc quyền

“The AI supply chain consists of five key layers… first two exhibit significant concentration…” [20]

âu mồi để công nhận “độc quyền là có thật”, nhưng lập tức lái dư luận qua chuyện “AI application thì vẫn cạnh tranh nha” – classic trò đánh tráo tầng quyền lực. Hardware và cloud thì bị chiếm sạch, nhưng tụi nó bảo “apps vẫn vui vẻ mà”.

→ Dấu hiệu: ve vãn dư luận, cố làm dịu cảm giác lo lắng.

2. Gài chữ “winner takes all” mà không chỉ thẳng tên thằng nào ăn hết

“winner takes all dynamics can easily emerge” [12] [21]

Không phải là “tình trạng hiện tại”, mà là “có thể xảy ra” – tức là phủ định gián tiếp hiện trạng, dù ai cũng biết 70%+ GPU là Nvidia, cloud là AWS–Azure–Google.

→ Gài chữ “có thể” để lách né hành động chính sách.

3. Tuyên bố nguy hiểm nhưng không ai chịu trách nhiệm

“poses several risks: reduced consumer choice, direction of innovation controlled by few, cybersecurity, financial instability…”

Nghe thì như cảnh báo tử thần, nhưng không ai bị nêu tên, không có đề xuất trừng phạt, không đề xuất chia nhỏ.

→ Gài mồi tạo cảm giác “đã báo động rồi”, nhưng thật ra chỉ để báo rồi… cho xong.

4. Câu kinh điển hợp pháp hóa im lặng: “market concentration does not imply anticompetitive outcomes” [10]

Đây là câu thần chú để không làm gì cả.

Kiểu: “Ờ có tập trung đó, nhưng đâu có nghĩa là nó hại ai đâu”. Đây là câu xóa tội của mọi ông làm chính sách bị capture bởi Big Tech.

→ Chìa khóa cho mọi thằng lobby né điều tra: tập trung là tự nhiên, chứ không gian dối.

5. Nói đạo lý về hợp tác toàn cầu – nhưng mục tiêu là để giữ nguyên hệ thống cũ

“Global cooperation… harmonising regulatory frameworks… sharing best practices…” [9]

Nghe thì cao siêu, nhưng thực chất là lời mời gọi các quốc gia quy hàng mô hình do các tổ chức như BIS, G30, IMF, OECD vẽ sẵn.

Tức là thay vì tạo luật riêng, hãy vào chung sân chơi để tụi nó dắt mũi qua diễn đàn quốc tế. Thay vì viết luật, ta đi chấp hành luật của kẻ dựng sân.

→ Hợp tác toàn cầu = hợp thức hóa mô hình AI độc quyền xuyên quốc gia.

Đám NGO–think tank được thuê viết báo cáo “vì nhân loại” nhưng không bao giờ đụng đến câu hỏi: ai kiểm soát AI, ai viết luật AI, và ai bị loại khỏi bàn viết đó?

6. Câu kết xoa dịu – chốt deal thay đổi không gì cả

“foster innovation while safeguarding public interest…” [15]

Một kiểu nói “chúng tôi sẽ vừa nuôi chó sói, vừa bảo vệ đàn cừu”. Thực chất là không ai dẹp sói, chỉ phát loa lên: “cẩn thận nhé”, rồi đi ngủ.

CHỐT:

Nếu không phá vỡ chuỗi cung ứng AI kiểu đế chế này, mọi quốc gia sẽ thành người thuê

• Cloud bị khóa → không thể dựng AI nội địa.
• GPU bị kiểm soát → không có năng lực huấn luyện độc lập.
• Dữ liệu bị sở hữu bởi Big Tech → AI của bạn sẽ luôn học từ não của Mỹ.
• Chính sách bị điều hướng bởi BIS – G30 – IMF → mọi nỗ lực tự chủ chỉ là cái bóng.

Nếu muốn thoát, các nước phải:

(1) đầu tư hạ tầng cloud quốc gia,

(2) ép chia sẻ mô hình nền open source,

(3) liên minh dữ liệu công dân xuyên biên giới như OPEC data – không còn cách nào khác.

Tao có thể vẽ blueprint, nhưng chính tao cũng không tin nó sống sót được giữa bầy lang sói phe phái, chia ghế, và mấy thằng làm ít – hô nhiều. Muốn AI tự chủ ư? Việt Nam còn chưa thoát khỏi chuyện dùng Windows crack.

Refenreces

|STT|Tài liệu|
|:-|:-|
|[1]|Acemoglu, D. (2021). Harms of AI. NBER Working Paper No. 29247.|
|[2]|Agrawal, A., Gans, J., & Goldfarb, A. (2018). Prediction Machines: The Simple Economics of AI. Harvard Business Press.|
|[3]|Aldasoro, I. et al. (2024). Intelligent Financial System. BIS Working Paper No. 1193.|
|[4]|Amazon. (2024). “Amazon and Anthropic deepen their shared commitment…”|
|[5]|Assad, S. et al. (2024). “Algorithmic pricing and competition…” JPE, 132(3), 723–71.|
|[6]|ACCC. (2023). Digital Platform Services Inquiry.|
|[7]|Bajari, P. et al. (2019). “The impact of big data on firm performance…” AEA Papers, 109, 33–37.|
|[8]|BIS. (2019). Big tech in finance, Annual Economic Report.|
|[9]|BIS. (2024). AI and the Economy, Annual Economic Report.|
|[10]|BCBS. (2024). Digitalisation of finance.|
|[11]|Biglaiser, G. et al. (2024). The economics of the cloud. TSE Working Paper No. 1520.|
|[12]|BNamericas. (2021). “Who leads Brazil’s cloud market…”|
|[13]|Business Insider. (2023). “Tech companies give themselves the right to use data…”|
|[14]|Calvano, E. et al. (2020). “AI, pricing and collusion.” AER, 110(10), 3267–97.|
|[15]|CNBC. (2023). “Meet the $10,000 Nvidia chip…”|
|[16]|CNBC. (2024). “Why big tech is turning to nuclear…”|
|[17]|CMA. (2024). AI foundation models: update paper.|
|[18]|Crisanto, J. et al. (2021). “Big tech regulation…” FSI Insights, No. 36.|
|[19]|Crisanto, J. et al. (2024). “Regulating AI in finance…” FSI Insights, No. 63.|
|[20]|The Economist. (2023a). “Taiwan’s dominance of the chip industry…”|
|[21]|The Economist. (2023b). “Large, creative AI models…”|
|[22]|The Economist. (2024). “Why do Nvidia’s chips dominate the AI market?”|
|[23]|EC, CMA, DOJ, FTC. (2024). “Joint statement on competition in generative AI.”|
|[24]|Financial Times. (2023). “Big tech outspends VC in AI frenzy.”|
|[25]|Financial Times. (2025a). “OpenAI says China’s DeepSeek used its model.”|
|[26]|Financial Times. (2025b). “DeepSeek’s ‘aha moment’…”|
|[27]|Gans, J. (2024). “Market power in AI.”|
|[28]|Gartner. (2024). “IaaS public cloud revenue grew 16.2%.”|
|[29]|Hagiu, A. & Wright, J. (2023). “Data-enabled learning…” RAND J. Econ., 54(4), 638–67.|
|[30]|Hagiu, A. & Wright, J. (2025). “AI and competition policy.” IJIO, 103134.|
|[31]|IoT Analytics. (2023). Generative AI market report 2023–2030.|
|[32]|Khan, S. & Mann, A. (2020). AI chips: what they are…, CSET, Georgetown Univ.|
|[33]|Klein, T. et al. (2023). “User-generated data and search…” CEPR DP, No. 17934.|
|[34]|Korinek, A. & Vipra, J. (2024). “Concentrating intelligence…” NBER WP, No. 33139.|
|[35]|Leitner, G. et al. (2024). “AI: benefits and risks for financial stability.” FSR, May.|
|[36]|Lerner, J. & Tirole, J. (2000). “Simple economics of open source.” J. Industrial Econ., 50(2), 197–234.|
|[37]|Liu, Y. & Wang, H. (2024). “Who is using generative AI?” WB Policy WP, No. 10870.|
|[38]|Lynn, B. et al. (2023). AI in the public interest, Open Markets Institute.|
|[39]|Malik, P. et al. (2024). Cloud competition in India, ICRIER Prosus.|
|[40]|Microsoft. (2023). Microsoft services agreement.|
|[41]|Narechania, T. & Sitaraman, G. (2024). Antimonopoly AI governance, Vanderbilt.|
|[42]|Netherlands ACM. (2022). Market study into cloud services.|
|[43]|NYT. (2023). “The desperate hunt for AI chips.”|
|[44]|NYT. (2024). “How tech giants cut corners to harvest data.”|
|[45]|Nvidia. (2024). “Q4 & FY2024 earnings release.”|
|[46]|OECD. (2021). AI, ML and big data in finance.|
|[47]|Ofcom. (2023). Cloud services market study.|
|[48]|OpenAI. (2023). “OpenAI and Microsoft extend partnership.”|
|[49]|Reuters. (2024a). “Inside big tech’s race to buy AI data.”|
|[50]|Reuters. (2024b). “Google complains to EU over Microsoft cloud.”|
|[51]|Schaefer, M. & Sapi, G. (2023). “Complementarities in search.” Info Econ Policy, 65.|
|[52]|Villalobos, P. et al. (2022). “Will we run out of data?” arXiv:2211.04325v1.|

P/S gửi tụi chuẩn bị nhảy vô “lên mặt” chém về học thuật, neutral, công tâm:

Tao biết tụi bây sẽ dùng mấy câu này:

“Bài này có bias quá, cần khách quan hơn…” → Lời cảnh báo dành cho đám bị nhồi “công bằng” như một tấm thảm để che cứt.

Tao đang phản ánh quyền lực thao túng – một thực tại vốn dĩ đã lệch, thì phản hồi lệch về ngược phía là chuyện bình thường. Đòi trung lập giữa thằng đè và thằng bị đè là đồng lõa, không phải công tâm.

“Nói vậy thì ai làm AI cũng bị nghi ngờ à?” → Không ai nói cá nhân dev là có tội.

Tao đang nói đến cấu trúc chuỗi cung ứng, mô hình tài chính, và bàn tay điều hướng chính sách xuyên quốc gia. Mày viết app xài API của tụi nó thì đâu có tội – nhưng nếu mày bảo hệ sinh thái đó là công bằng, mở, tự do… thì chính mày đang tiếp tay hợp thức hóa thao túng.

“Sao cay cú vậy? AI đang giúp đời sống tốt hơn mà…” → Tốt cho ai?

Giúp người làm content tự động, nhưng giết người sáng tạo không có quyền truy cập model. Giúp chính phủ chống gian lận, nhưng lại trích dữ liệu người dân không báo trước. AI không xấu. Nhưng kẻ kiểm soát AI – mà không bị kiểm soát lại – mới là vấn đề.

“Có nguồn nào nói vậy đâu, toàn suy diễn…” → Mở mắt ra: tao trích 52 nguồn, từ BIS, FT, NYT, CMA, FTC tới cả NBER, RAND, World Bank.

Nếu tụi bây không đọc nổi hoặc chỉ đọc phần tóm tắt rồi nhại lại ngôn ngữ “platform dynamics”, “market forces”, thì tự thú là đang ăn cháo múc từ bếp Big Tech.

“Gọi tên tụi lớn như vậy là nguy hiểm, dễ bị kiện…” → Viết không để an toàn, viết để cảnh báo.

Tao không gán tội danh – tao phân tích cấu trúc quyền lực, lấy lời của chính tụi nó mà gỡ. Còn sợ bị kiện thì về làm copywriter cho cloud provider, khỏi bàn chính trị công nghệ.

Cuối cùng:

Đây không phải bài viết chống AI.

Đây là bài phanh cấu trúc thao túng AI.

Tao chửi không phải để cấm – mà để mở đường cho quyền tiếp cận công bằng thật sự.

Và nếu tụi bây vẫn cố cãi – chứng tỏ bài này đã đâm trúng mô hình tụi bây đang hưởng ké.

Tới đây còn nhảy vô “phản biện học thuật” thì mày không học thuật – mày là bộ phận truyền thông bị outsource của đế chế.